Jouw werk in zingevingszorg is mooi en veeleisend. Gevoelens als jezelf verliezen en ‘niet meer van jezelf zijn’ kunnen gaan overheersen. In deze retraite verdiepen we de stilte binnenin en oefenen we met stil zijn in contact met werk en leven.
Begeleiding van de vakgroep Geestelijke verzorging van een ouderenzorginstelling op haar jaarlijkse teamdag. Doelen: delen vanuit ieders bron(nen), gemeenschappelijke visie op gv in organisatie formuleren, ingrediënten verzamelen jaarplan.
Ook interesse in de (gedeeltelijke) begeleiding van je teamdag of een teamworkshop? Kijk hier voor ideeën en neem gerust contact met me op voor een oriënterend gesprek.
Voor haar scriptie ‘Belichaamde spiritualiteit’ t.b.v. de opleiding tot Geestelijk begeleider ben ik geïnterviewd door Christien van der Mijden. Wil jij onderzoeken hoe je lichamelijkheid in kan zetten in de gesprekken die jij voert? Of ben je benieuwd naar een lichaamsgerichte benadering van je vraag, neem dan contact op met mij via info@joycelakwijk.nl.
“We hebben afgesproken in de praktijkruimte van Joyce. Een klein dorp maar ik ben toch even aan het zoeken. De wekelijkse markt, twee kramen, belemmert de doorgaande weg. Het is een fijne ruimte om te zijn met een prettige sfeer. Al 14 jaar werkt zij als zelfstandig lichaamsgericht coach en begeleidt stilteretraites. Daarnaast is ze intervisiebegeleider voor geestelijk verzorgers en predikanten. Op haar website is ook haar blog te vinden “Dieper in je lichaam komen”.
Aarden en los komen
Voor Joyce is het heel gebruikelijk het lichaam als instrument in de begeleiding te gebruiken. Sterker nog, het is belangrijk bij het lichaam te beginnen: “want we zijn niet zomaar aanwezig”. Ze begint dus vaak eerst met lichaamsbewustzijnsoefeningen. Bewegen gebruikt ze om mensen te laten aarden, vrij en los te komen. Mensen dieper in hun lijf laten zakken, tot in de bekkenschaal. De gedachte erachter is dat de ziel zich in de stilte van het hart bevindt. Stilte is belangrijk, je innerlijk kan je dan beter horen.
Voor de woorden blijven
Het hart opent zich niet vanzelf. Dat openen gaat via het lichaam en met expressie, dus nog “voor de woorden blijven”. En hier gaat het om: het voor-woordelijke naar buiten laten komen. Door dieper in het lichaam te zakken komt iemand dichter bij zichzelf, dichter bij God. En kan zich zo openen voor de essentie, wat zij hier te doen hebben. Geaard zijn hebben we volgens Joyce niet van nature geleerd, dat hebben we nog bewust te doen. Steeds maar weer incarneren. Het gaat over je lichaam bewonen. Steeds weer opnieuw.
Adem als ingang tot inkeer
De adem is daarbij een belangrijk instrument. De inademing brengt je al naar binnen, tot inkeer komen. De uitademing geeft een seintje aan je lichaam tot ontspanning, kom maar open en laat maar toe. Het is als een soort vallen. Het ultieme loslaten. Volgens Joyce kan een gesprek soms meer spanning opleveren dan werken via het lichaam. Het ervaringsgerichte speelt daarin een belangrijke rol, het hoort bij lichamelijkheid.
Zelfzorg
Joyce heeft ook aandacht voor haar lichamelijke zelfzorg. Elke ochtend lichaamsoefeningen, even tijd nemen voor haarzelf, voelen en leegmaken. Maar ook gedurende de dag inchecken bij zichzelf door bijvoorbeeld Yoga Nidra.”
Citaat uit de Conclusie van de scriptie “Het inzetten van lichamelijkheid binnen de geestelijke begeleiding kan een waardevolle bijdrage zijn aan het zoeken naar zin- en betekenisgeving en de spirituele ontwikkeling van de hulpvrager.”
Voor informatie over de scriptie kan je contact opnemen met Christien, via cvdmijden@planet.nl.
Dankjewel Christien voor je bijdrage aan dit belangrijke onderwerp dat mag groeien in aandacht!
Maandelijks kan je me voor individuele begeleiding vinden in Utrecht. Daar ben je welkom in een fijne centraalgelegen coachruimte. Neem contact met me op voor een afspraak via info@joycelakwijk.nl. Welkom!
Het is wonderlijk hoe de inhoud van een retraite aansluit bij wat er in de drie dagelijkse vieringen verteld en aangeraakt wordt. Een deelnemer tijdens mijn laatste retraite verwoordde het naderhand als volgt: “Alles in mijn leven lijkt hier in elkaar te schuiven. Losse stukjes vallen op zijn plek. Alles klopt, alles past. Dat wat Joyce inbrengt, wat ik lees en wat ik beleef in de vieringen. De weg die ik deze dagen ga, ontvouwt zich gaandeweg, als vanzelf. Het stemt me milder naar mezelf.”
Strijd gestreden
Mildheid zorgt voor een innerlijke verzachting. De strijd is gestreden. Je beseft dat je door het strijden tégen, het niet redt. Dat zorgt namelijk alleen maar voor ontevredenheid, frustratie en uitputting. De beweging van binnen is er meer een van beamen en aanvaarden. Misschien wel van je hoofd buigen. Het laat je indalen in je eigen grond. Je gaat je weer openen voor dat hoe het leven zich elk moment ontvouwt. Zien met nieuwe ogen, noem ik dat.
Zachter van binnen
Een andere deelnemer, Aly Meijer, voorganger van beroep, schreef na de retraite in een overweging over hetvolgende over mildheid:“Het gedicht van Karel Staes, ’Mild worden’, beschrijft hoe mensen die veel geleden hebben alles anders horen en zien. Zij hebben zichzelf overwonnen, en houden van mensen omdat zij van zichzelf hebben leren houden, gewoon zoals zij zijn, met al dat verdriet en die pijn. Ik hoorde dit gedicht tijdens een stilteretraite ‘Werken vanuit je stille bron’ in Klooster Huissen. Mild worden, door te leven vanuit mijn stille bron werd ik gaandeweg de dagen milder, zachter vanbinnen. Heel leerzaam zo’n retraite.”
“Mild worden, door te leven vanuit mijn stille bron werd ik gaandeweg de dagen milder, zachter vanbinnen. Heel leerzaam zo’n retraite.”
Mild worden Karel Staes
is de rijpste groei van de mens. Het is zacht worden in je woorden in de klank van je stem en in heel je zijn.
De blik uit je ogen wordt een warm aanvoelen omdat je in de mensen om je heen jezelf herkent.
Het heeft niets te maken met zwakheid het zit veel dieper. Het is de kracht die je doet ontwaken en doet leven.
Mensen die binnen mild worden beseffen wie ze echt zijn. Je oordeelt niet meer over anderen. Je bent niet langer hard. Je wilt je niet overal gelden ten koste van je medemensen. Je luistert omdat elke andere een voortdurend wonder is. Je geniet van de zon en regen en van heel kleine dingen.
Dikwijls zie je die mildheid bij mensen die veel geleden hebben ze horen en zien alles anders.
Wie mild wordt heeft zichzelf overwonnen. Een dankbare zucht van bevrijding welt uit je op : je houdt van de mensen omdat je geleerd hebt van jezelf te houden niet zoals je zou willen zijn maar gewoon zoals je bent.
Licht in jezelf
“‘Wek mijn zachtheid weer’ is een lied wat we veel hebben gezongen in het klooster”, vervolgt Aly. “Ja, zingen mocht gelukkig wel, spreken even niet. We zongen: ‘Wek mijn zachtheid weer, geef mij terug de ogen van een kind, …’ Die bron van zachtheid, dat is weer in contact komen met je levensvreugde, met het licht in jezelf.”
De wandelmeditatie ’s middags in de tuin sloot daar weer op aan. Buiten was de sfeer herfstig. Toch oefenden we ons in aanwezig zijn in onze stappen. De uitnodiging om steeds weer terug te komen hier en nu. Zo lopen wekt de verwondering van het kleine kind voor alle details in de natuur. En zoals de vallende bladeren ons spiegelen hoe je kunt loslaten, zo helpen de oefeningen in de retraite, de vieringen en het verblijf in het klooster je te aanvaarden wat is:
niet zoals je zou willen zijnmaar gewoon zoals je bent.
De lente buiten is voelbaar. Er is meer licht en je ziet de natuur weer groeien en bloeien. Om ook je eigen energie op peil te brengen doen we reinigende Yin Yoga-oefeningen en geven volop ruimte aan het bevrijden van de adem. In deze ontspannen workshop nodig ik je lichaam en geest uit zich weer te openen, zodat ook jij in je dagelijks leven of werk tot groei en bloei kunt komen.
Bij Yin Yoga houden we de houdingen langer aan. Door ondersteuning met kussens ga je je meer en meer toevertrouwen aan de draagkracht van de aarde. Dan hoef je zelf minder aan te spannen, kan je vrij ademen en ontspan je op een diep niveau. Zo ontstaat een gevoel van ruimte, fysiek en mentaal. zodat levensenergie weer vrij kan stromen. Een heerlijke workshop om de winter definitief achter je te laten en je te openen voor het frisse en nieuwe.
We beëindigen te workshop met Yoga Nidra (zie hierboven). Deze diepte-ontspanningsoefening ontspant, herstelt en vitaliseert waardoor je je weer verbonden voelt in lichaam en geest.
Workshop 14 maart 9.30 – 12.00 uur op een mooie locatie in Almen (7 km van Zutphen). Lees hier verder over hoe je je aanmeldt. Reserveer je plek tijdig, er zijn namelijk een beperkt aantal plaatsen beschikbaar.
“Wat me vooral heeft geholpen, is wat je niet deed”
Soms krijg je feedback van iemand die je weer even de ogen opent voor wat er werkelijk toe doet. Zo ook met de reactie van een deelnemer aan een retraite.
Even wat achtergrond. Het programma van een retraite heb ik zo gemaakt dat er voldoende lucht in zit voor het beluisteren en volgen van eigen verlangens. Daarom doe je in principe elk programmaonderdeel mee. Je mist ook echt iets als je dat niet doet. Maar als iedereen geland is in de retraite geef ik wel de ruimte dat, mocht er iets zijn waardoor je even moet overslaan, je me dat laat weten door een briefje op mijn stoel. Voor deze deelnemer, die trouwens zwanger was, was het ‘lifechanging’. Dat je los van het programma, los van de groep, los van de leraar, eigenaar bent van de keuzes in je leven. Elk moment weer.
Door haar mijn vertrouwen te geven, de teugels te laten vieren, kon zij gaan varen op haar innerlijk kompas.
Spontane modus
Het brengt me bij het begrip Wu Wei uit het Confucianisme. Deze term inspireerde Cisterciënzer monnik Thomas Merton. Dit begrip betekent volgens hem: “Niet-doen, niet-handelen, niet uitzien naar resultaten en je bezighouden met het bewust uitstippelen van plannen of met opzettelijk georganiseerde pogingen.” In het Engels klinkt niet-doen trouwens net iets krachtiger: non-doing. Hij schrijft hierover: ”Als iemand in harmonie is (…) dan komt het antwoord vanzelf en wel op het moment waarop gehandeld moet worden, en dan handelt men niet volgens een menselijk en zelfbewust patroon, maar volgens de goddelijke en spontane modus van het Wu Wei (…), de bron van al het goede.” (uit: colleges Kick Bras over de Natuurmystiek van Thomas Merton)
Voor mij staat de praktijk van Wu Wei recht tegenover de methoden en technieken die in onze opleidingen voorop staan. We leren allemaal hetzelfde, maar wat het verschil maakt is jouw uniciteit. Als geestelijk verzorger, predikant/pastor of helper gaat het er namelijk over dat jij instrument bent van die ‘goddelijke en spontane modus’. Dat je aangesloten bent op het allerhoogste of -diepste dat je kent (of noem het het licht, moeder aarde of het onkenbare). En dat je van daaruit doet en niet-doet. Je ontslaat jezelf dan van een bepaald resultaat. Je geeft het namelijk uit handen. In een ontmoeting kan er zo iets nieuws, onverwachts ontstaan.
Behoud van energie
Het loslaten van een resultaat dat je moet behalen en vertrouwen op je eigen werking heeft een groot voordeel, namelijk het behoud van energie. Je loopt niet leeg omdat je iets bij de ander wilt bereiken en je daarom te veel je best doet. Met de toegenomen werkdruk is dit een groot goed.
De feedback van deze deelnemer bleek een groot cadeau te zijn. Het deed me beseffen dat ik kan vertrouwen op mijn basale licht, dat uitstralend is. En daar is weinig tot niets voor nodig. Behalve wakker en bewust zijn en dat kan je natuurlijk beoefenen. Elk moment weer.
Lianne (44) ging op stilteretraite in een klooster: “De eerste keer wilde ik even heel erg op mezelf zijn, om te voelen wie ik ben als ik helemaal alleen ben.”
16-06-2024| EMMA BREED Linda.
Op retraite gaan is helemaal hip en happening. LINDA. sprak drie vrouwen over hun ervaringen én een aantal experts om het fenomeen te duiden. Deze keer vertelt Lianne (44) over waarom zij al vijf keer op stilteretraite ging (waarvan vier maal bij mij).
ZELFONTWIKKELING
Peter Versteeg, universitair docent Antropologie, deed lange tijd onderzoek naar retraites. Hij nam zelf ook deel aan stilte- en spirituele retraites, om erachter te komen waar mensen naar op zoek zijn. “Retraites zijn bijzondere ervaringen, omdat je voor een langere tijd met mensen optrekt die hetzelfde willen”, vertelt hij.
Elke retraite is anders, maar de motivaties van deelnemers vertonen veel overeenkomsten. Uit Versteegs onderzoek kwam naar voren dat mensen vooral op zoek zijn naar zelfontwikkeling en -ontdekking. “De aandacht vestigen op jezelf en het verlangen om méér te vinden dan de rollen die je in het dagelijks leven inneemt: dat is waar ze zich mee bezig willen houden.”
STILTERETRAITE
Lianne ging op stilteretraite naar het Dominicanenklooster in Huissen. Sinds ze de retraite ontdekte, in december 2021, gaat ze zo’n twee keer per jaar. “De eerste keer dat ik ging wilde ik even heel erg op mezelf zijn, om te voelen wie ik ben als ik helemaal alleen ben”, vertelt ze. “Nu ga ik om mezelf terug te trekken. Ik check hoe het met me gaat en wat belangrijk voor me is.”
De stilteretraite duurt vier dagen en drie nachten. De prijs voor het retraite is ingedeeld in drie prijsklassen op basis van inkomen: je betaalt dus wat je je kunt veroorloven. De voorbereiding op complete stilte vond Lianne de eerste keer lastig. “Ik dacht: hoe maak ik het een beetje gezellig op mijn kloosterkamer?” Ze nam een muziekboxje mee voor extra meditatie en een snoer kerstlampjes.
Maar zoveel stilte gaat niet meteen van een leien dakje, bleek tijdens haar eerste poging. “Ik kwam pas de laatste dag echt tot rust. Je bent zo gewend om alles vanuit je hoofd te benaderen en dan is het heel lastig om te voelen wat er in je omgaat.”
Meditatie tijdens de stilteretraite
DIEPERE CONNECTIE
“Op een stilteretraite is het niet alleen maar stil”, vertelt begeleider Joyce Lakwijk. Op de ochtend van aankomst is er volop de mogelijkheid om contact te maken met de andere deelnemers. “Ik vind het heel belangrijk om mensen te begeleiden naar de stilte. In het dagelijks leven ben je ook niet zomaar zo lang stil, en er kan veel op je afkomen als je zo’n switch maakt”, legt ze uit.
“Het doel van de stilteretraite is een diepere connectie maken met jezelf”, vervolgt ze. “Omdat je van alles gaat voelen maar daar dus niet direct over kunt praten, is het wel fijn om daar uiting aan te kunnen geven. Bijvoorbeeld door tekenen, dichten of kleien.” Daarom is er een programma met yoga, meditatie en creatieve activiteiten.
STEUN VAN DE GROEP
Na de lunch op dag één ga je officieel de stilte in. De deelnemers praten dan alleen nog met elkaar om met behulp van een gedichtje of enkel woord hun klei- en schildercreaties te omschrijven. “De eerste keren is die stilte heel zwaar”, vertelt Lianne, “Als je bijvoorbeeld niks weg kunt lachen, ga je heel erg voelen wat er in je leeft.” Dat is soms best pittig. “In het begin was eten bijvoorbeeld ongemakkelijk: je hoort al die eetgeluiden en maakt veel liever een praatje. Maar daar raak je aan gewend.”
Ze put steun uit de groep. De onderlinge connectie is sterk, vertelt ze. “Soms kan een hand op je schouder zo veel voor je doen.” Ook het luisterend oor van docent Joyce helpt. “Mijn hele lichaam ging trillen na de yoga en meditatie, ik had geen idee wat er gebeurde. Maar Joyce kon uitleggen dat er veel spanning in mijn lichaam vrijkwam en dat het helemaal oké was. Sowieso: als je ineens even ‘uitstaat’ kan er ook veel vermoeidheid uit komen. In dat geval plofte ik gewoon even op bed.”
BOODSCHAP VAN DE STILTERETRAITE
De eerste keren vond Lianne pas stilte op de laatste dag. “Er was een hoop dat ik een plekje moest geven. Ik heb me zoveel mogelijk opengesteld voor alles wat er gebeurde: of het nou ‘kleien met gesloten ogen’ was, of een wandelmeditatie waarop ik tien minuten lang naar één specifieke plek moest blijven kijken”, vertelt ze. Nu ze vaker is geweest, gaat het al een stuk vlotter. Maar de rust vinden kost haar ook nu nog zeker een dag.
Op de laatste middag wordt de stilte pas weer verbroken. “Je krijgt dan de mogelijkheid om te evalueren op de retraite: wat was het mooiste moment en wat het moeilijkst? Van wie heb je steun ervaren? Je wilt toch vertellen wat je hebt meegemaakt.”
Lianne is al vijf keer op dezelfde stilteretraite geweest. “Elke keer neem ik weer heel veel met me mee.” Ze gaat het liefst twee keer per jaar en het klooster voelt ondertussen vertrouwd aan. Van elke retraite neemt Lianne een boodschap mee die haar helpt om keuzes te maken in de maanden erna. “Vorige keer ging de retraite over mijn focus voor 2024. Ik wilde me richten op ontspanning, niet zo hard hoeven rennen. Stilstaan bij wat nu goed voor me is, daar ben ik beter in geworden.”
Het is de laatste avond voor mijn vertrek naar huis. Bij de grootste stupa* in Kathmandu, Nepal, lopen Boedhisten al prevelend er rechtsom omheen. Het is een vredig, rustgevend en open ritueel. Als ik hier ben, doe ik meestal met hen mee. Zo ook deze avond. Op het moment dat ík me in de stroom mensen wil voegen, loopt er een monnik naast me die vriendelijk vraagt: “Where you from sister?”
Het woord ‘sister’ raakt me en ik voel me uitgenodigd te reageren. We praten een tijdje geanimeerd en ik begrijp dat hij een Theravada-Boedhistische monnik is uit India. Hij is hier ook als een toerist, maar wel een met een missie. We wandelen al pratend een paar rondje rond de stupa. Ondertussen is het etenstijd en ik merk dat ik best trek heb. Spontaan nodig ik hem uit voor een maaltijd. Hij geeft wel aan dat hij vegetariër is. Als ik dat beaam, accepteert hij mijn uitnodiging. Op dat moment staan we voor een Vietnamees restaurant. Ik ken de plek goed (en het lekkere eten!) en ga hem voor naar boven. Daar voor het raam hebben we het mooiste uitzicht op de stupa wat je je kan voorstellen.
Ik eet wat jij eet
En daar zit ik dan tegenover een monnik die ik net een kwartier ken. Opeens bekruipt me een gevoel dat ik in Nepal goed ken: beetje spannend omdat je niet weet hoe de situatie zich gaat ontwikkelen, maar wel met vertrouwen omdat het linksom of rechtsom altijd goed komt.
De menukaart wordt ons aangereikt, maar hij geeft hem door aan mij met de woorden:
“Ik eet wat jij eet.
En alles wat jij mij aanbiedt, zal ik eten.”
Een paar tellen heb ik nodig om me te realiseren wat hij precies bedoelt. Het is namelijk zo anders dan de westerse norm van individuele keuzevrijheid die ik ken. En dat niet alleen. Wat in mijn DNA zit is dat keuzerécht hebben een verworven goed is. Zijn uitspraak raakt daarom een gevoel van ontzag: hij leeft zo in overgave aan het leven dat hij zijn keuze uit handen geeft. Of hij mij een kwartier of net vijf minuten kent, maakt hem niet uit.
Wijze lessen
Langzaam dringt tot mij door dat het loslaten van deze keuzevrijheid de overgave is van waaruit hij leeft. Ooit heb ik de Dalai Lama horen zeggen: “Alleen nemen wat je gegeven is.” Dat ligt in dezelfde lijn en vond ik toen ook al zo’n diepe les. En ik moet ook denken aan het verhaal van de Verloren zoon (Lucas 15,31) waarin de vader tegen zijn trouwe zoon zegt: “Alles wat van mij is, is van jou.” Ook daarin voel ik dat het ego van deze vader geen rol speelt en hij zich overgeeft aan de loop van het leven.
De monnik en ik hebben met zijn tweeën genoeglijk gegeten. Het Vietnamese eten kende hij niet en kon hem volgens mij ook niet zo bekoren. Maar ja dat heb je blijkbaar te aanvaarden als je je keuze uit handen geeft.
Voor mij is de ontmoeting met deze man een mooi voorbeeld van wat er ontstaat als ik opensta voor het onverwachte. En ook wat er gebeurt als ik meebeweeg in hoe de situatie zich ontwikkelt. Dan ontvouwen zich wonderschone ontmoetingen met wijze lessen in overgave.
* Een stupa is een ronde tempel die relikwieën bevat van overleden monniken (m/v/nb). De Boudha stupa in Kathmandu is een van de grootste van de wereld en zou relikwieën bevatten van de laatste Buddha voor de historische Gautama Buddha. Deze stupa ligt op de oude handelsroute van Tibet. Van oudsher is het de gewoonte van handelaren hier te komen bidden. Sinds 1959 zijn er veel Tibettaanse vluchtelingen en is het voor hen traditie geworden om in de winter uit de bergen hier te verblijven. Deze stupa staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO.
Een retraite start ik vaak met een verhaal over stilte. Hoe we er allemaal vandaan komen en dat kinderen nog dicht bij die stilte zijn. Ik vlecht er voorbeelden doorheen uit verschillende tradities. Het gesprek met de groep ontstaat omdat er ruimte is voor elke vraag en antwoord. Die openheid is essentieel voor de kwaliteit van de stilte tijdens de retraite, is mijn ervaring. Alles mag gezegd worden, ook waar je tegen opziet en waar je ongemakkelijk in bent. Vaak blijkt dat je niet enige bent die dat voelt. En dat verbindt. Zo bereiden we ons voor en kan het veld van stilte zich openen.
Diep verlangen
Wat ik bijvoorbeeld vertel over de stilte, is dat het een noodzakelijkheid is om de weg naar binnen te gaan. Zonder prikkels en afleiding van buitenaf kom je als vanzelf meer in contact met je eigen gevoelswereld. Over de ziel wordt wel gezegd dat het een fluisterstem in je is. En om die te kunnen horen is dus verstilling nodig. En in die verstilling heb je tijd en gelegenheid om aan te kijken wat naar boven komt, wat dat ook is: onrust, weerstand, verdriet, maar ook ontspanning, plezier of vrede. Meestal word je verrast in de stilte: denk je vooraf dat je het moeilijk zal vinden om op jezelf te zijn, blijkt het juist een diep verlangen te vervullen en kom je thuis.
Dat is de enige weg naar (…) echte liefde. En deze weg begint met stilte. Want we kunnen onszelf niet in liefde geven als we onszelf niet kennen en bezitten. Daarin openbaart zich de grote waarde van stilte. Het is het pad naar alles wat we diep verlangen.
In het gesprek over stilte kunnen vragen klinken als: “Hoe gaat stilzijn eigenlijk in zijn werk?”, “Ik voel weerstand om in stilte te eten, is dat verplicht?” of “Wat doe ik als iemand me in de kloostergang groet, groet ik dan terug?”
Heel concreet vertel ik dan over hoe het tijdens de retraite werkt: we zullen bijvoorbeeld elke dag driemaal bij elkaar komen in onze groepsruimte en oefeningen doen, zoals mild lichaamswerk, meditaties, een visualisatie of bewustzijnsoefeningen. Dit opent de verbinding met een diepe stilte in jezelf. Tussen deze blokken door ben je op jezelf en doen we niet aan interactieve communicatie. Je hoeft even niet met anderen bezig te zijn! Ik nodig iedereen uit benieuwd te worden naar wat er dan ontstaat….
Eigen wijsheid
Creatieve materialen liggen tijdens de retraite klaar om uitdrukking te geven aan dat wat je ervaart in de stilte. En door de dagen heen ga je die ervaringen tot expressie brengen. De communicatie met de ander stopt even, maar dat betekent dus niet 24/7 stil op een kussentje zitten. Nee, het gaat veel meer over met huid en haar, met hart en zie aanwezig raken. Gewaarworden wat er in je omgaat en naar binnen gaan luisteren naar eigen wijsheid. En als je graag even individuele aandacht wilt of nodig hebt, ben ik natuurlijk beschikbaar voor een gesprekje.
Stilte
De stilte der natuur heeft veel geluiden
en is toch vol van rust voor ziel en zinnen
die druppelt zacht en ongemerkt naar binnen
tot in ons hart een zilv’ren toon gaat luiden
gelijk met haar”. H.Roland Holst
Aan het einde van de retraite blijkt dat er in de stilte meer verbinding is ontstaan met anderen dan vooraf gedacht. Dat is voor velen een verrassende ontdekking.